🕉️ 23 November 2026, Monday · 02:16:54 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रोष्ठ (पुंलिङ्ग)

प्रकृष्टः ओष्ठो यस्य- प्रा.ब . , पररूपम्, पक्षेवृद्धिः

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रोष्ठःप्रोष्ठौप्रोष्ठाः
द्वितीयाप्रोष्ठम्प्रोष्ठौप्रोष्ठान्
तृतीयाप्रोष्ठेनप्रोष्ठाभ्याम्प्रोष्ठैः
चतुर्थीप्रोष्ठायप्रोष्ठाभ्याम्प्रोष्ठेभ्यः
पञ्चमीप्रोष्ठात् / प्रोष्ठाद्प्रोष्ठाभ्याम्प्रोष्ठेभ्यः
षष्ठीप्रोष्ठस्यप्रोष्ठयोःप्रोष्ठानाम्
सप्तमीप्रोष्ठेप्रोष्ठयोःप्रोष्ठेषु
सम्बोधनहे प्रोष्ठहे प्रोष्ठौहे प्रोष्ठाः

अर्थ: प्रकृष्टः ओष्ठो यस्य- प्रा.ब . , पररूपम्, पक्षेवृद्धिः

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬