🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:42:30 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रौढ (पुंलिङ्ग)

पूरा बढ़ा हुआ, पूर्णविकसित परिपक्व, पका हुआ, पूरा बना हुआ, पूर्ण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रौढःप्रौढौप्रौढाः
द्वितीयाप्रौढम्प्रौढौप्रौढान्
तृतीयाप्रौढेनप्रौढाभ्याम्प्रौढैः
चतुर्थीप्रौढायप्रौढाभ्याम्प्रौढेभ्यः
पञ्चमीप्रौढात् / प्रौढाद्प्रौढाभ्याम्प्रौढेभ्यः
षष्ठीप्रौढस्यप्रौढयोःप्रौढानाम्
सप्तमीप्रौढेप्रौढयोःप्रौढेषु
सम्बोधनहे प्रौढहे प्रौढौहे प्रौढाः

अर्थ: पूरा बढ़ा हुआ, पूर्णविकसित परिपक्व, पका हुआ, पूरा बना हुआ, पूर्ण
संस्कृत: पर्याय: प्रवृद्ध, एधित, उच्छ्रित

📚 अमरकोश में:
• बढ़ा हुआ/परिपक्व (३.१.७५) — पर्याय: प्रवृद्ध, एधित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रौढ (नपुंसकलिङ्ग)

पूरा बढ़ा हुआ, पूर्णविकसित परिपक्व, पका हुआ, पूरा बना हुआ, पूर्ण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रौढम्प्रौढेप्रौढानि
द्वितीयाप्रौढम्प्रौढेप्रौढानि
तृतीयाप्रौढेनप्रौढाभ्याम्प्रौढैः
चतुर्थीप्रौढायप्रौढाभ्याम्प्रौढेभ्यः
पञ्चमीप्रौढात् / प्रौढाद्प्रौढाभ्याम्प्रौढेभ्यः
षष्ठीप्रौढस्यप्रौढयोःप्रौढानाम्
सप्तमीप्रौढेप्रौढयोःप्रौढेषु
सम्बोधनहे प्रौढहे प्रौढेहे प्रौढानि

अर्थ: पूरा बढ़ा हुआ, पूर्णविकसित परिपक्व, पका हुआ, पूरा बना हुआ, पूर्ण
संस्कृत: पर्याय: प्रवृद्ध, एधित, उच्छ्रित

📚 अमरकोश में:
• बढ़ा हुआ/परिपक्व (३.१.७५) — पर्याय: प्रवृद्ध, एधित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें