🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:45:34 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्लव (पुंलिङ्ग)

तैरता हुआ, बहता हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्लवःप्लवौप्लवाः
द्वितीयाप्लवम्प्लवौप्लवान्
तृतीयाप्लवेनप्लवाभ्याम्प्लवैः
चतुर्थीप्लवायप्लवाभ्याम्प्लवेभ्यः
पञ्चमीप्लवात् / प्लवाद्प्लवाभ्याम्प्लवेभ्यः
षष्ठीप्लवस्यप्लवयोःप्लवानाम्
सप्तमीप्लवेप्लवयोःप्लवेषु
सम्बोधनहे प्लवहे प्लवौहे प्लवाः

अर्थ: तैरता हुआ, बहता हुआ
संस्कृत: पर्याय: उडुप, कोल

📚 अमरकोश में:
• केवटी-मोथा के और नाम (२.४.१३२) — पर्याय: गोपुर, गोनर्द, कैवर्तीमुस्तक
• बेड़ा (घास-लकड़ी का) (१.१०.११) — पर्याय: उडुप, कोल
• मेंढक (१.१०.२४) — पर्याय: भेक, मण्डूक, वर्षाभू, शालूर, दर्दुर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्लव (नपुंसकलिङ्ग)

तैरता हुआ, बहता हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्लवम्प्लवेप्लवानि
द्वितीयाप्लवम्प्लवेप्लवानि
तृतीयाप्लवेनप्लवाभ्याम्प्लवैः
चतुर्थीप्लवायप्लवाभ्याम्प्लवेभ्यः
पञ्चमीप्लवात् / प्लवाद्प्लवाभ्याम्प्लवेभ्यः
षष्ठीप्लवस्यप्लवयोःप्लवानाम्
सप्तमीप्लवेप्लवयोःप्लवेषु
सम्बोधनहे प्लवहे प्लवेहे प्लवानि

अर्थ: तैरता हुआ, बहता हुआ
संस्कृत: पर्याय: उडुप, कोल

📚 अमरकोश में:
• केवटी-मोथा के और नाम (२.४.१३२) — पर्याय: गोपुर, गोनर्द, कैवर्तीमुस्तक
• बेड़ा (घास-लकड़ी का) (१.१०.११) — पर्याय: उडुप, कोल
• मेंढक (१.१०.२४) — पर्याय: भेक, मण्डूक, वर्षाभू, शालूर, दर्दुर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें