🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:09:45 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

फल्गु (पुंलिङ्ग)

बिना गूदे का,रसहीन,तत्वरहित,सारविहीन

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाफल्गुःफल्गूफल्गवः
द्वितीयाफल्गुम्फल्गूफल्गून्
तृतीयाफल्गुनाफल्गुभ्याम्फल्गुभिः
चतुर्थीफल्गवेफल्गुभ्याम्फल्गुभ्यः
पञ्चमीफल्गोःफल्गुभ्याम्फल्गुभ्यः
षष्ठीफल्गोःफल्ग्वोःफल्गूनाम्
सप्तमीफल्गौफल्ग्वोःफल्गुषु
सम्बोधनहे फल्गोहे फल्गूहे फल्गवः

अर्थ: बिना गूदे का,रसहीन,तत्वरहित,सारविहीन
संस्कृत: पर्याय: काकोदुम्बरिका, मलपू, जघनेफला

📚 अमरकोश में:
• कठूमर (जंगली गूलर) के नाम (२.४.६१) — पर्याय: काकोदुम्बरिका, मलयू, जघनेफला
• सार-हीन (३.१.५६) — पर्याय: असार

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

फल्गु (स्त्रीलिङ्ग)

बिना गूदे का,रसहीन,तत्वरहित,सारविहीन

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाफल्गुःफल्गूफल्गवः
द्वितीयाफल्गुम्फल्गूफल्गूः
तृतीयाफल्ग्वाफल्गुभ्याम्फल्गुभिः
चतुर्थीफल्गवे / फल्ग्वैफल्गुभ्याम्फल्गुभ्यः
पञ्चमीफल्गोः / फल्ग्वाःफल्गुभ्याम्फल्गुभ्यः
षष्ठीफल्गोः / फल्ग्वाःफल्ग्वोःफल्गूनाम्
सप्तमीफल्गौ / फल्ग्वाम्फल्ग्वोःफल्गुषु
सम्बोधनहे फल्गोहे फल्गूहे फल्गवः

अर्थ: बिना गूदे का,रसहीन,तत्वरहित,सारविहीन
संस्कृत: पर्याय: काकोदुम्बरिका, मलपू, जघनेफला

📚 अमरकोश में:
• कठूमर (जंगली गूलर) के नाम (२.४.६१) — पर्याय: काकोदुम्बरिका, मलयू, जघनेफला
• सार-हीन (३.१.५६) — पर्याय: असार

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

फल्गु (नपुंसकलिङ्ग)

बिना गूदे का,रसहीन,तत्वरहित,सारविहीन

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाफल्गुफल्गुनीफल्गूनि
द्वितीयाफल्गुफल्गुनीफल्गूनि
तृतीयाफल्गुनाफल्गुभ्याम्फल्गुभिः
चतुर्थीफल्गुनेफल्गुभ्याम्फल्गुभ्यः
पञ्चमीफल्गुनःफल्गुभ्याम्फल्गुभ्यः
षष्ठीफल्गुनःफल्गुनोःफल्गूनाम्
सप्तमीफल्गुनिफल्गुनोःफल्गुषु
सम्बोधनहे फल्गु / हे फल्गोहे फल्गुनीहे फल्गूनि

अर्थ: बिना गूदे का,रसहीन,तत्वरहित,सारविहीन
संस्कृत: पर्याय: काकोदुम्बरिका, मलपू, जघनेफला

📚 अमरकोश में:
• कठूमर (जंगली गूलर) के नाम (२.४.६१) — पर्याय: काकोदुम्बरिका, मलयू, जघनेफला
• सार-हीन (३.१.५६) — पर्याय: असार

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें