🕉️ 23 November 2026, Monday · 12:41:50 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

बंहिष्ठ (पुंलिङ्ग)

अत्यंत अधिक, अत्यंत बड़ा, बहुत ही ज्यादा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबंहिष्ठःबंहिष्ठौबंहिष्ठाः
द्वितीयाबंहिष्ठम्बंहिष्ठौबंहिष्ठान्
तृतीयाबंहिष्ठेनबंहिष्ठाभ्याम्बंहिष्ठैः
चतुर्थीबंहिष्ठायबंहिष्ठाभ्याम्बंहिष्ठेभ्यः
पञ्चमीबंहिष्ठात् / बंहिष्ठाद्बंहिष्ठाभ्याम्बंहिष्ठेभ्यः
षष्ठीबंहिष्ठस्यबंहिष्ठयोःबंहिष्ठानाम्
सप्तमीबंहिष्ठेबंहिष्ठयोःबंहिष्ठेषु
सम्बोधनहे बंहिष्ठहे बंहिष्ठौहे बंहिष्ठाः

अर्थ: अत्यंत अधिक, अत्यंत बड़ा, बहुत ही ज्यादा

📚 अमरकोश में:
• खाया हुआ (३.१.११०) — पर्याय: अभ्यवहृत, अन्न, जग्ध, ग्रस्त, ग्लस्त, अशित, भुक्त, क्षेपिष्ठ, क्षोदिष्ठ, प्रेष्ठ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

बंहिष्ठ (नपुंसकलिङ्ग)

अत्यंत अधिक, अत्यंत बड़ा, बहुत ही ज्यादा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबंहिष्ठम्बंहिष्ठेबंहिष्ठानि
द्वितीयाबंहिष्ठम्बंहिष्ठेबंहिष्ठानि
तृतीयाबंहिष्ठेनबंहिष्ठाभ्याम्बंहिष्ठैः
चतुर्थीबंहिष्ठायबंहिष्ठाभ्याम्बंहिष्ठेभ्यः
पञ्चमीबंहिष्ठात् / बंहिष्ठाद्बंहिष्ठाभ्याम्बंहिष्ठेभ्यः
षष्ठीबंहिष्ठस्यबंहिष्ठयोःबंहिष्ठानाम्
सप्तमीबंहिष्ठेबंहिष्ठयोःबंहिष्ठेषु
सम्बोधनहे बंहिष्ठहे बंहिष्ठेहे बंहिष्ठानि

अर्थ: अत्यंत अधिक, अत्यंत बड़ा, बहुत ही ज्यादा

📚 अमरकोश में:
• खाया हुआ (३.१.११०) — पर्याय: अभ्यवहृत, अन्न, जग्ध, ग्रस्त, ग्लस्त, अशित, भुक्त, क्षेपिष्ठ, क्षोदिष्ठ, प्रेष्ठ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬