🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:06:09 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

बकुल (पुंलिङ्ग)

रेफस्य लत्वम्, नलोपः" मौलसिरी वृक्ष

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबकुलःबकुलौबकुलाः
द्वितीयाबकुलम्बकुलौबकुलान्
तृतीयाबकुलेनबकुलाभ्याम्बकुलैः
चतुर्थीबकुलायबकुलाभ्याम्बकुलेभ्यः
पञ्चमीबकुलात् / बकुलाद्बकुलाभ्याम्बकुलेभ्यः
षष्ठीबकुलस्यबकुलयोःबकुलानाम्
सप्तमीबकुलेबकुलयोःबकुलेषु
सम्बोधनहे बकुलहे बकुलौहे बकुलाः

अर्थ: रेफस्य लत्वम्, नलोपः" मौलसिरी वृक्ष
संस्कृत: पर्याय: केसर

📚 अमरकोश में:
• मौलसिरी के नाम (२.४.६४) — पर्याय: केसर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

बकुल (नपुंसकलिङ्ग)

मौलसिरि वृक्ष का सुगंधित फूल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबकुलम्बकुलेबकुलानि
द्वितीयाबकुलम्बकुलेबकुलानि
तृतीयाबकुलेनबकुलाभ्याम्बकुलैः
चतुर्थीबकुलायबकुलाभ्याम्बकुलेभ्यः
पञ्चमीबकुलात् / बकुलाद्बकुलाभ्याम्बकुलेभ्यः
षष्ठीबकुलस्यबकुलयोःबकुलानाम्
सप्तमीबकुलेबकुलयोःबकुलेषु
सम्बोधनहे बकुलहे बकुलेहे बकुलानि

अर्थ: मौलसिरि वृक्ष का सुगंधित फूल
संस्कृत: पर्याय: केसर

📚 अमरकोश में:
• मौलसिरी के नाम (२.४.६४) — पर्याय: केसर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें