🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:02:19 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

बर्बर (पुंलिङ्ग)

जो आर्य ना हो, अनार्य, असभ्य, नीच

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबर्बरःबर्बरौबर्बराः
द्वितीयाबर्बरम्बर्बरौबर्बरान्
तृतीयाबर्बरेणबर्बराभ्याम्बर्बरैः
चतुर्थीबर्बरायबर्बराभ्याम्बर्बरेभ्यः
पञ्चमीबर्बरात् / बर्बराद्बर्बराभ्याम्बर्बरेभ्यः
षष्ठीबर्बरस्यबर्बरयोःबर्बराणाम्
सप्तमीबर्बरेबर्बरयोःबर्बरेषु
सम्बोधनहे बर्बरहे बर्बरौहे बर्बराः

अर्थ: जो आर्य ना हो, अनार्य, असभ्य, नीच
संस्कृत: पर्याय: हञ्जिका, ब्राह्मणी, पद्मा, भार्गी, ब्राह्मणयष्टिका

📚 अमरकोश में:
• भारंगी के और नाम (२.४.९०) — पर्याय: अंगारवल्ली, बालेयशाक, वर्धक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

बर्बर (नपुंसकलिङ्ग)

जो आर्य ना हो, अनार्य, असभ्य, नीच

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबर्बरम्बर्बरेबर्बराणि
द्वितीयाबर्बरम्बर्बरेबर्बराणि
तृतीयाबर्बरेणबर्बराभ्याम्बर्बरैः
चतुर्थीबर्बरायबर्बराभ्याम्बर्बरेभ्यः
पञ्चमीबर्बरात् / बर्बराद्बर्बराभ्याम्बर्बरेभ्यः
षष्ठीबर्बरस्यबर्बरयोःबर्बराणाम्
सप्तमीबर्बरेबर्बरयोःबर्बरेषु
सम्बोधनहे बर्बरहे बर्बरेहे बर्बराणि

अर्थ: जो आर्य ना हो, अनार्य, असभ्य, नीच
संस्कृत: पर्याय: हञ्जिका, ब्राह्मणी, पद्मा, भार्गी, ब्राह्मणयष्टिका
English: (also written वर्वर) stammering (See -ता)

📚 अमरकोश में:
• भारंगी के और नाम (२.४.९०) — पर्याय: अंगारवल्ली, बालेयशाक, वर्धक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें