🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:28:30 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

बर्हिस् (पुंलिङ्ग)

कर्मणि इसि कुश नामक घास

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबर्हीःबर्हिसौबर्हिसः
द्वितीयाबर्हिसम्बर्हिसौबर्हिसः
तृतीयाबर्हिसाबर्हीर्भ्याम्बर्हीर्भिः
चतुर्थीबर्हिसेबर्हीर्भ्याम्बर्हीर्भ्यः
पञ्चमीबर्हिसःबर्हीर्भ्याम्बर्हीर्भ्यः
षष्ठीबर्हिसःबर्हिसोःबर्हिसाम्
सप्तमीबर्हिसिबर्हिसोःबर्हीःषु / बर्हीष्षु
सम्बोधनहे बर्हीःहे बर्हिसौहे बर्हिसः

अर्थ: कर्मणि इसि कुश नामक घास

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

बर्हिस् (नपुंसकलिङ्ग)

जल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबर्हिःबर्हिसीबर्हिांसि
द्वितीयाबर्हिःबर्हिसीबर्हिांसि
तृतीयाबर्हिसाबर्हिोभ्याम्बर्हिोभिः
चतुर्थीबर्हिसेबर्हिोभ्याम्बर्हिोभ्यः
पञ्चमीबर्हिसःबर्हिोभ्याम्बर्हिोभ्यः
षष्ठीबर्हिसःबर्हिसोःबर्हिसाम्
सप्तमीबर्हिसिबर्हिसोःबर्हिस्सु / बर्हिःसु
सम्बोधनहे बर्हिःहे बर्हिसीहे बर्हिांसि

अर्थ: जल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬