🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:46:29 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

बलवत्तम (पुंलिङ्ग)

बलवत् (मजबूत, शक्तिशाली) + तम (राहु का विशेषण)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबलवत्तमःबलवत्तमौबलवत्तमाः
द्वितीयाबलवत्तमम्बलवत्तमौबलवत्तमान्
तृतीयाबलवत्तमेनबलवत्तमाभ्याम्बलवत्तमैः
चतुर्थीबलवत्तमायबलवत्तमाभ्याम्बलवत्तमेभ्यः
पञ्चमीबलवत्तमात् / बलवत्तमाद्बलवत्तमाभ्याम्बलवत्तमेभ्यः
षष्ठीबलवत्तमस्यबलवत्तमयोःबलवत्तमानाम्
सप्तमीबलवत्तमेबलवत्तमयोःबलवत्तमेषु
सम्बोधनहे बलवत्तमहे बलवत्तमौहे बलवत्तमाः

अर्थ: बलवत् (मजबूत, शक्तिशाली) + तम (राहु का विशेषण)
English: (ब॑ल्°) most powerful, strongest, mightiest, RV.; AV. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

बलवत्तम (नपुंसकलिङ्ग)

बलवत् (मजबूत, शक्तिशाली) + तम (अन्धकार)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबलवत्तमत् / बलवत्तमद्बलवत्तमेबलवत्तमानि
द्वितीयाबलवत्तमत् / बलवत्तमद्बलवत्तमेबलवत्तमानि
तृतीयाबलवत्तमेनबलवत्तमाभ्याम्बलवत्तमैः
चतुर्थीबलवत्तमस्मैबलवत्तमाभ्याम्बलवत्तमेभ्यः
पञ्चमीबलवत्तमस्मात् / बलवत्तमस्माद्बलवत्तमाभ्याम्बलवत्तमेभ्यः
षष्ठीबलवत्तमस्यबलवत्तमयोःबलवत्तमेषाम्
सप्तमीबलवत्तमस्मिन्बलवत्तमयोःबलवत्तमेषु
सम्बोधनहे बलवत्तमत् / हे बलवत्तमद्हे बलवत्तमेहे बलवत्तमानि

अर्थ: बलवत् (मजबूत, शक्तिशाली) + तम (अन्धकार)
English: (ब॑ल्°) most powerful, strongest, mightiest, RV.; AV. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें