🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:43:23 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

बलिसद्म (नपुंसकलिङ्ग)

पाताल लोक, बलि का आवासस्थान

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबलिसद्मम्बलिसद्मेबलिसद्मानि
द्वितीयाबलिसद्मम्बलिसद्मेबलिसद्मानि
तृतीयाबलिसद्मेनबलिसद्माभ्याम्बलिसद्मैः
चतुर्थीबलिसद्मायबलिसद्माभ्याम्बलिसद्मेभ्यः
पञ्चमीबलिसद्मात् / बलिसद्माद्बलिसद्माभ्याम्बलिसद्मेभ्यः
षष्ठीबलिसद्मस्यबलिसद्मयोःबलिसद्मानाम्
सप्तमीबलिसद्मेबलिसद्मयोःबलिसद्मेषु
सम्बोधनहे बलिसद्महे बलिसद्मेहे बलिसद्मानि

अर्थ: पाताल लोक, बलि का आवासस्थान

📚 अमरकोश में:
• पाताल के नाम (१.८.१) — पर्याय: अधोभुवन, पाताल, रसातल, नागलोक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬