🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:49:30 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

बलीयस् (पुंलिङ्ग)

अपेक्षाकृत मजबूत, अधिक शक्तिशाली

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबलीयान्बलीयांसौबलीयांसः
द्वितीयाबलीयांसम्बलीयांसौबलीयसः
तृतीयाबलीयसाबलीयोभ्याम्बलीयोभिः
चतुर्थीबलीयसेबलीयोभ्याम्बलीयोभ्यः
पञ्चमीबलीयसःबलीयोभ्याम्बलीयोभ्यः
षष्ठीबलीयसःबलीयसोःबलीयसाम्
सप्तमीबलीयसिबलीयसोःबलीयस्सु / बलीयःसु
सम्बोधनहे बलीयन्हे बलीयांसौहे बलीयांसः

अर्थ: अपेक्षाकृत मजबूत, अधिक शक्तिशाली

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

बलीयस् (स्त्रीलिङ्ग)

अपेक्षाकृत मजबूत, अधिक शक्तिशाली

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबलीयाःबलीयसौबलीयसः
द्वितीयाबलीयसम्बलीयसौबलीयसः
तृतीयाबलीयसाबलीयोभ्याम्बलीयोभिः
चतुर्थीबलीयसेबलीयोभ्याम्बलीयोभ्यः
पञ्चमीबलीयसःबलीयोभ्याम्बलीयोभ्यः
षष्ठीबलीयसःबलीयसोःबलीयसाम्
सप्तमीबलीयसिबलीयसोःबलीयस्सु / बलीयःसु
सम्बोधनहे बलीयःहे बलीयसौहे बलीयसः

अर्थ: अपेक्षाकृत मजबूत, अधिक शक्तिशाली

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

बलीयस् (नपुंसकलिङ्ग)

अपेक्षाकृत मजबूत, अधिक शक्तिशाली

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबलीयःबलीयसीबलीयांसि
द्वितीयाबलीयःबलीयसीबलीयांसि
तृतीयाबलीयसाबलीयोभ्याम्बलीयोभिः
चतुर्थीबलीयसेबलीयोभ्याम्बलीयोभ्यः
पञ्चमीबलीयसःबलीयोभ्याम्बलीयोभ्यः
षष्ठीबलीयसःबलीयसोःबलीयसाम्
सप्तमीबलीयसिबलीयसोःबलीयस्सु / बलीयःसु
सम्बोधनहे बलीयःहे बलीयसीहे बलीयांसि

अर्थ: अपेक्षाकृत मजबूत, अधिक शक्तिशाली

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें