🕉️ 23 November 2026, Monday · 02:12:06 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

बलीयस्तर (पुंलिङ्ग)

बलीयस् (अपेक्षाकृत मजबूत, अधिक शक्तिशाली) + तर (पार जाना, पार करना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबलीयस्तरःबलीयस्तरौबलीयस्तराः
द्वितीयाबलीयस्तरम्बलीयस्तरौबलीयस्तरान्
तृतीयाबलीयस्तरेणबलीयस्तराभ्याम्बलीयस्तरैः
चतुर्थीबलीयस्तरायबलीयस्तराभ्याम्बलीयस्तरेभ्यः
पञ्चमीबलीयस्तरात् / बलीयस्तराद्बलीयस्तराभ्याम्बलीयस्तरेभ्यः
षष्ठीबलीयस्तरस्यबलीयस्तरयोःबलीयस्तराणाम्
सप्तमीबलीयस्तरेबलीयस्तरयोःबलीयस्तरेषु
सम्बोधनहे बलीयस्तरहे बलीयस्तरौहे बलीयस्तराः

अर्थ: बलीयस् (अपेक्षाकृत मजबूत, अधिक शक्तिशाली) + तर (पार जाना, पार करना)
English: more powerful, stronger, mightier, Kām.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

बलीयस्तर (नपुंसकलिङ्ग)

बलीयस् (अपेक्षाकृत मजबूत, अधिक शक्तिशाली) + तर (पार जाना, पार करना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबलीयस्तरम्बलीयस्तरेबलीयस्तराणि
द्वितीयाबलीयस्तरम्बलीयस्तरेबलीयस्तराणि
तृतीयाबलीयस्तरेणबलीयस्तराभ्याम्बलीयस्तरैः
चतुर्थीबलीयस्तरायबलीयस्तराभ्याम्बलीयस्तरेभ्यः
पञ्चमीबलीयस्तरात् / बलीयस्तराद्बलीयस्तराभ्याम्बलीयस्तरेभ्यः
षष्ठीबलीयस्तरस्यबलीयस्तरयोःबलीयस्तराणाम्
सप्तमीबलीयस्तरेबलीयस्तरयोःबलीयस्तरेषु
सम्बोधनहे बलीयस्तरहे बलीयस्तरेहे बलीयस्तराणि

अर्थ: बलीयस् (अपेक्षाकृत मजबूत, अधिक शक्तिशाली) + तर (पार जाना, पार करना)
English: more powerful, stronger, mightier, Kām.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬