🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:09:08 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

बष्कयणी (स्त्रीलिङ्ग)

वह गाय जिसका बछड़ा पूरा बढ़ गया हो

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबष्कयणीबष्कयण्यौबष्कयण्यः
द्वितीयाबष्कयणीम्बष्कयण्यौबष्कयणीः
तृतीयाबष्कयण्याबष्कयणीभ्याम्बष्कयणीभिः
चतुर्थीबष्कयण्यैबष्कयणीभ्याम्बष्कयणीभ्यः
पञ्चमीबष्कयण्याःबष्कयणीभ्याम्बष्कयणीभ्यः
षष्ठीबष्कयण्याःबष्कयण्योःबष्कयणीनाम्
सप्तमीबष्कयण्याम्बष्कयण्योःबष्कयणीषु
सम्बोधनहे बष्कयणिहे बष्कयण्यौहे बष्कयण्यः

अर्थ: वह गाय जिसका बछड़ा पूरा बढ़ गया हो
संस्कृत: पर्याय: चिरप्रसूता

📚 अमरकोश में:
• बहुत पहले ब्याई गाय (२.९.७२) — पर्याय: चिरप्रसूता

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें