🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:55:14 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

बहिःस्थ (पुंलिङ्ग)

बाहरी, बाहर का

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबहिःस्थःबहिःस्थौबहिःस्थाः
द्वितीयाबहिःस्थम्बहिःस्थौबहिःस्थान्
तृतीयाबहिःस्थेनबहिःस्थाभ्याम्बहिःस्थैः
चतुर्थीबहिःस्थायबहिःस्थाभ्याम्बहिःस्थेभ्यः
पञ्चमीबहिःस्थात् / बहिःस्थाद्बहिःस्थाभ्याम्बहिःस्थेभ्यः
षष्ठीबहिःस्थस्यबहिःस्थयोःबहिःस्थानाम्
सप्तमीबहिःस्थेबहिःस्थयोःबहिःस्थेषु
सम्बोधनहे बहिःस्थहे बहिःस्थौहे बहिःस्थाः

अर्थ: बाहरी, बाहर का

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

बहिःस्थ (नपुंसकलिङ्ग)

बाहरी, बाहर का

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबहिःस्थम्बहिःस्थेबहिःस्थानि
द्वितीयाबहिःस्थम्बहिःस्थेबहिःस्थानि
तृतीयाबहिःस्थेनबहिःस्थाभ्याम्बहिःस्थैः
चतुर्थीबहिःस्थायबहिःस्थाभ्याम्बहिःस्थेभ्यः
पञ्चमीबहिःस्थात् / बहिःस्थाद्बहिःस्थाभ्याम्बहिःस्थेभ्यः
षष्ठीबहिःस्थस्यबहिःस्थयोःबहिःस्थानाम्
सप्तमीबहिःस्थेबहिःस्थयोःबहिःस्थेषु
सम्बोधनहे बहिःस्थहे बहिःस्थेहे बहिःस्थानि

अर्थ: बाहरी, बाहर का

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬