🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:24:17 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

बहुप्रज (पुंलिङ्ग)

बहुत सन्तान वाला, अनेक बच्चों वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबहुप्रजःबहुप्रजौबहुप्रजाः
द्वितीयाबहुप्रजम्बहुप्रजौबहुप्रजान्
तृतीयाबहुप्रजेनबहुप्रजाभ्याम्बहुप्रजैः
चतुर्थीबहुप्रजायबहुप्रजाभ्याम्बहुप्रजेभ्यः
पञ्चमीबहुप्रजात् / बहुप्रजाद्बहुप्रजाभ्याम्बहुप्रजेभ्यः
षष्ठीबहुप्रजस्यबहुप्रजयोःबहुप्रजानाम्
सप्तमीबहुप्रजेबहुप्रजयोःबहुप्रजेषु
सम्बोधनहे बहुप्रजहे बहुप्रजौहे बहुप्रजाः

अर्थ: बहुत सन्तान वाला, अनेक बच्चों वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

बहुप्रज (नपुंसकलिङ्ग)

बहुत सन्तान वाला, अनेक बच्चों वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबहुप्रजम्बहुप्रजेबहुप्रजानि
द्वितीयाबहुप्रजम्बहुप्रजेबहुप्रजानि
तृतीयाबहुप्रजेनबहुप्रजाभ्याम्बहुप्रजैः
चतुर्थीबहुप्रजायबहुप्रजाभ्याम्बहुप्रजेभ्यः
पञ्चमीबहुप्रजात् / बहुप्रजाद्बहुप्रजाभ्याम्बहुप्रजेभ्यः
षष्ठीबहुप्रजस्यबहुप्रजयोःबहुप्रजानाम्
सप्तमीबहुप्रजेबहुप्रजयोःबहुप्रजेषु
सम्बोधनहे बहुप्रजहे बहुप्रजेहे बहुप्रजानि

अर्थ: बहुत सन्तान वाला, अनेक बच्चों वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें