🕉️ 21 November 2026, Saturday · 02:04:55 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

बह्वपाय (पुंलिङ्ग)

बहु (अधिक, पुष्कल) + अपाय (चले जाना, विदाई)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबह्वपायःबह्वपायौबह्वपायाः
द्वितीयाबह्वपायम्बह्वपायौबह्वपायान्
तृतीयाबह्वपायेनबह्वपायाभ्याम्बह्वपायैः
चतुर्थीबह्वपायायबह्वपायाभ्याम्बह्वपायेभ्यः
पञ्चमीबह्वपायात् / बह्वपायाद्बह्वपायाभ्याम्बह्वपायेभ्यः
षष्ठीबह्वपायस्यबह्वपाययोःबह्वपायानाम्
सप्तमीबह्वपायेबह्वपाययोःबह्वपायेषु
सम्बोधनहे बह्वपायहे बह्वपायौहे बह्वपायाः

अर्थ: बहु (अधिक, पुष्कल) + अपाय (चले जाना, विदाई)
English: attended with many dangers, Pañcat.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

बह्वपाय (नपुंसकलिङ्ग)

बहु (अधिक, पुष्कल) + अपाय (ओझल होना, लोप)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबह्वपायम्बह्वपायेबह्वपायानि
द्वितीयाबह्वपायम्बह्वपायेबह्वपायानि
तृतीयाबह्वपायेनबह्वपायाभ्याम्बह्वपायैः
चतुर्थीबह्वपायायबह्वपायाभ्याम्बह्वपायेभ्यः
पञ्चमीबह्वपायात् / बह्वपायाद्बह्वपायाभ्याम्बह्वपायेभ्यः
षष्ठीबह्वपायस्यबह्वपाययोःबह्वपायानाम्
सप्तमीबह्वपायेबह्वपाययोःबह्वपायेषु
सम्बोधनहे बह्वपायहे बह्वपायेहे बह्वपायानि

अर्थ: बहु (अधिक, पुष्कल) + अपाय (ओझल होना, लोप)
English: attended with many dangers, Pañcat.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें