🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:25:13 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

बह्वर्ह (पुंलिङ्ग)

बहु (अधिक, पुष्कल) + अर्ह (इन्द्र)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबह्वर्हःबह्वर्हौबह्वर्हाः
द्वितीयाबह्वर्हम्बह्वर्हौबह्वर्हान्
तृतीयाबह्वर्हेणबह्वर्हाभ्याम्बह्वर्हैः
चतुर्थीबह्वर्हायबह्वर्हाभ्याम्बह्वर्हेभ्यः
पञ्चमीबह्वर्हात् / बह्वर्हाद्बह्वर्हाभ्याम्बह्वर्हेभ्यः
षष्ठीबह्वर्हस्यबह्वर्हयोःबह्वर्हाणाम्
सप्तमीबह्वर्हेबह्वर्हयोःबह्वर्हेषु
सम्बोधनहे बह्वर्हहे बह्वर्हौहे बह्वर्हाः

अर्थ: बहु (अधिक, पुष्कल) + अर्ह (इन्द्र)
English: extremely precious, MaitrS.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

बह्वर्ह (नपुंसकलिङ्ग)

बहु (अधिक, पुष्कल) + अर्ह (आदरणीय, आदरयोग्य)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबह्वर्हम्बह्वर्हेबह्वर्हाणि
द्वितीयाबह्वर्हम्बह्वर्हेबह्वर्हाणि
तृतीयाबह्वर्हेणबह्वर्हाभ्याम्बह्वर्हैः
चतुर्थीबह्वर्हायबह्वर्हाभ्याम्बह्वर्हेभ्यः
पञ्चमीबह्वर्हात् / बह्वर्हाद्बह्वर्हाभ्याम्बह्वर्हेभ्यः
षष्ठीबह्वर्हस्यबह्वर्हयोःबह्वर्हाणाम्
सप्तमीबह्वर्हेबह्वर्हयोःबह्वर्हेषु
सम्बोधनहे बह्वर्हहे बह्वर्हेहे बह्वर्हाणि

अर्थ: बहु (अधिक, पुष्कल) + अर्ह (आदरणीय, आदरयोग्य)
English: extremely precious, MaitrS.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬