🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:29:19 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

बह्वश्व (पुंलिङ्ग)

बहु (अधिक, पुष्कल) + अश्व (घोड़ा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबह्वश्वःबह्वश्वौबह्वश्वाः
द्वितीयाबह्वश्वम्बह्वश्वौबह्वश्वान्
तृतीयाबह्वश्वेनबह्वश्वाभ्याम्बह्वश्वैः
चतुर्थीबह्वश्वायबह्वश्वाभ्याम्बह्वश्वेभ्यः
पञ्चमीबह्वश्वात् / बह्वश्वाद्बह्वश्वाभ्याम्बह्वश्वेभ्यः
षष्ठीबह्वश्वस्यबह्वश्वयोःबह्वश्वानाम्
सप्तमीबह्वश्वेबह्वश्वयोःबह्वश्वेषु
सम्बोधनहे बह्वश्वहे बह्वश्वौहे बह्वश्वाः

अर्थ: बहु (अधिक, पुष्कल) + अश्व (घोड़ा)
English: having many horses, TBr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

बह्वश्व (नपुंसकलिङ्ग)

बहु (अधिक, पुष्कल) + अश्व (घोड़ा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबह्वश्वम्बह्वश्वेबह्वश्वानि
द्वितीयाबह्वश्वम्बह्वश्वेबह्वश्वानि
तृतीयाबह्वश्वेनबह्वश्वाभ्याम्बह्वश्वैः
चतुर्थीबह्वश्वायबह्वश्वाभ्याम्बह्वश्वेभ्यः
पञ्चमीबह्वश्वात् / बह्वश्वाद्बह्वश्वाभ्याम्बह्वश्वेभ्यः
षष्ठीबह्वश्वस्यबह्वश्वयोःबह्वश्वानाम्
सप्तमीबह्वश्वेबह्वश्वयोःबह्वश्वेषु
सम्बोधनहे बह्वश्वहे बह्वश्वेहे बह्वश्वानि

अर्थ: बहु (अधिक, पुष्कल) + अश्व (घोड़ा)
English: having many horses, TBr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬