🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:32:21 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

बह्वृच् (पुंलिङ्ग)

अनेक ऋचाओं से युक्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबह्वृक् / बह्वृग्बह्वृचौबह्वृचः
द्वितीयाबह्वृचम्बह्वृचौबह्वृचः
तृतीयाबह्वृचाबह्वृग्भ्याम्बह्वृग्भिः
चतुर्थीबह्वृचेबह्वृग्भ्याम्बह्वृग्भ्यः
पञ्चमीबह्वृचःबह्वृग्भ्याम्बह्वृग्भ्यः
षष्ठीबह्वृचःबह्वृचोःबह्वृचाम्
सप्तमीबह्वृचिबह्वृचोःबह्वृक्षु
सम्बोधनहे बह्वृक् / हे बह्वृग्हे बह्वृचौहे बह्वृचः

अर्थ: अनेक ऋचाओं से युक्त

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

बह्वृच् (स्त्रीलिङ्ग)

अनेक ऋचाओं से युक्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबह्वृक् / बह्वृग्बह्वृचौबह्वृचः
द्वितीयाबह्वृचम्बह्वृचौबह्वृचः
तृतीयाबह्वृचाबह्वृग्भ्याम्बह्वृग्भिः
चतुर्थीबह्वृचेबह्वृग्भ्याम्बह्वृग्भ्यः
पञ्चमीबह्वृचःबह्वृग्भ्याम्बह्वृग्भ्यः
षष्ठीबह्वृचःबह्वृचोःबह्वृचाम्
सप्तमीबह्वृचिबह्वृचोःबह्वृक्षु
सम्बोधनहे बह्वृक् / हे बह्वृग्हे बह्वृचौहे बह्वृचः

अर्थ: अनेक ऋचाओं से युक्त

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

बह्वृच् (नपुंसकलिङ्ग)

अनेक ऋचाओं से युक्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबह्वृक् / बह्वृग्बह्वृचीबह्वृञ्चि
द्वितीयाबह्वृक् / बह्वृग्बह्वृचीबह्वृञ्चि
तृतीयाबह्वृचाबह्वृग्भ्याम्बह्वृग्भिः
चतुर्थीबह्वृचेबह्वृग्भ्याम्बह्वृग्भ्यः
पञ्चमीबह्वृचःबह्वृग्भ्याम्बह्वृग्भ्यः
षष्ठीबह्वृचःबह्वृचोःबह्वृचाम्
सप्तमीबह्वृचिबह्वृचोःबह्वृक्षु
सम्बोधनहे बह्वृक् / हे बह्वृग्हे बह्वृचीहे बह्वृञ्चि

अर्थ: अनेक ऋचाओं से युक्त

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬