🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:36:43 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

बिलेशय (पुंलिङ्ग)

अलुक् स . " साँप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबिलेशयःबिलेशयौबिलेशयाः
द्वितीयाबिलेशयम्बिलेशयौबिलेशयान्
तृतीयाबिलेशयेनबिलेशयाभ्याम्बिलेशयैः
चतुर्थीबिलेशयायबिलेशयाभ्याम्बिलेशयेभ्यः
पञ्चमीबिलेशयात् / बिलेशयाद्बिलेशयाभ्याम्बिलेशयेभ्यः
षष्ठीबिलेशयस्यबिलेशययोःबिलेशयानाम्
सप्तमीबिलेशयेबिलेशययोःबिलेशयेषु
सम्बोधनहे बिलेशयहे बिलेशयौहे बिलेशयाः

अर्थ: अलुक् स . " साँप
संस्कृत: पर्याय: सर्प, पृदाकु, भुजग, भुजङ्ग, अहि

📚 अमरकोश में:
• साँप के और नाम (१.८.८) — पर्याय: दर्वीकर, दीर्घपृष्ठ, दन्दशूक, उरग, पन्नग, भोगी, जिह्मग, पवनाशन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

बिलेशय (नपुंसकलिङ्ग)

अलुक् स . " साँप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबिलेशयम्बिलेशयेबिलेशयानि
द्वितीयाबिलेशयम्बिलेशयेबिलेशयानि
तृतीयाबिलेशयेनबिलेशयाभ्याम्बिलेशयैः
चतुर्थीबिलेशयायबिलेशयाभ्याम्बिलेशयेभ्यः
पञ्चमीबिलेशयात् / बिलेशयाद्बिलेशयाभ्याम्बिलेशयेभ्यः
षष्ठीबिलेशयस्यबिलेशययोःबिलेशयानाम्
सप्तमीबिलेशयेबिलेशययोःबिलेशयेषु
सम्बोधनहे बिलेशयहे बिलेशयेहे बिलेशयानि

अर्थ: अलुक् स . " साँप
संस्कृत: पर्याय: सर्प, पृदाकु, भुजग, भुजङ्ग, अहि
English: and m. = बिल-श्°, MBh.; BhP.; Suśr.

📚 अमरकोश में:
• साँप के और नाम (१.८.८) — पर्याय: दर्वीकर, दीर्घपृष्ठ, दन्दशूक, उरग, पन्नग, भोगी, जिह्मग, पवनाशन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें