🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:18:18 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

बिल्व (पुंलिङ्ग)

बेल नामक वृक्ष

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबिल्वःबिल्वौबिल्वाः
द्वितीयाबिल्वम्बिल्वौबिल्वान्
तृतीयाबिल्वेनबिल्वाभ्याम्बिल्वैः
चतुर्थीबिल्वायबिल्वाभ्याम्बिल्वेभ्यः
पञ्चमीबिल्वात् / बिल्वाद्बिल्वाभ्याम्बिल्वेभ्यः
षष्ठीबिल्वस्यबिल्वयोःबिल्वानाम्
सप्तमीबिल्वेबिल्वयोःबिल्वेषु
सम्बोधनहे बिल्वहे बिल्वौहे बिल्वाः

अर्थ: बेल नामक वृक्ष
संस्कृत: पर्याय: शाण्डिल्य, शैलूष, मालूर, श्रीफल

📚 अमरकोश में:
• बेल के नाम (२.४.३२) — पर्याय: शाण्डिल्य, शैलूष, मालूर, श्रीफल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

बिल्व (नपुंसकलिङ्ग)

बेल का फल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबिल्वम्बिल्वेबिल्वानि
द्वितीयाबिल्वम्बिल्वेबिल्वानि
तृतीयाबिल्वेनबिल्वाभ्याम्बिल्वैः
चतुर्थीबिल्वायबिल्वाभ्याम्बिल्वेभ्यः
पञ्चमीबिल्वात् / बिल्वाद्बिल्वाभ्याम्बिल्वेभ्यः
षष्ठीबिल्वस्यबिल्वयोःबिल्वानाम्
सप्तमीबिल्वेबिल्वयोःबिल्वेषु
सम्बोधनहे बिल्वहे बिल्वेहे बिल्वानि

अर्थ: बेल का फल
संस्कृत: पर्याय: शाण्डिल्य, शैलूष, मालूर, श्रीफल

📚 अमरकोश में:
• बेल के नाम (२.४.३२) — पर्याय: शाण्डिल्य, शैलूष, मालूर, श्रीफल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें