🕉️ 23 November 2026, Monday · 04:48:15 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

बीजन्यास (पुंलिङ्ग)

नाटक की कथावस्तु के स्रोत को बतलाना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबीजन्यासःबीजन्यासौबीजन्यासाः
द्वितीयाबीजन्यासम्बीजन्यासौबीजन्यासान्
तृतीयाबीजन्यासेनबीजन्यासाभ्याम्बीजन्यासैः
चतुर्थीबीजन्यासायबीजन्यासाभ्याम्बीजन्यासेभ्यः
पञ्चमीबीजन्यासात् / बीजन्यासाद्बीजन्यासाभ्याम्बीजन्यासेभ्यः
षष्ठीबीजन्यासस्यबीजन्यासयोःबीजन्यासानाम्
सप्तमीबीजन्यासेबीजन्यासयोःबीजन्यासेषु
सम्बोधनहे बीजन्यासहे बीजन्यासौहे बीजन्यासाः

अर्थ: नाटक की कथावस्तु के स्रोत को बतलाना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬