🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:33:55 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

बीभत्स (पुंलिङ्ग)

घृणोत्पादक, घिनौना, दुर्गंधयुक्त, भीषण, जुगुप्साजनक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबीभत्सःबीभत्सौबीभत्साः
द्वितीयाबीभत्सम्बीभत्सौबीभत्सान्
तृतीयाबीभत्सेनबीभत्साभ्याम्बीभत्सैः
चतुर्थीबीभत्सायबीभत्साभ्याम्बीभत्सेभ्यः
पञ्चमीबीभत्सात् / बीभत्साद्बीभत्साभ्याम्बीभत्सेभ्यः
षष्ठीबीभत्सस्यबीभत्सयोःबीभत्सानाम्
सप्तमीबीभत्सेबीभत्सयोःबीभत्सेषु
सम्बोधनहे बीभत्सहे बीभत्सौहे बीभत्साः

अर्थ: घृणोत्पादक, घिनौना, दुर्गंधयुक्त, भीषण, जुगुप्साजनक
संस्कृत: पर्याय: शृङ्गार, वीर, करुणा, अद्भुत, हास्य

📚 अमरकोश में:
• बीभत्स (१.७.२०) — पर्याय: विकृत
• शृंगार, वीर, करुण, अद्भुत, हास्य, भयानक, बीभत्स और रौद्र (१.७.१८) — पर्याय: शृंगार, वीर, करुण, अद्भुत, हास्य, भयानक, रौद्र

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

बीभत्स (नपुंसकलिङ्ग)

घृणोत्पादक, घिनौना, दुर्गंधयुक्त, भीषण, जुगुप्साजनक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबीभत्सम्बीभत्सेबीभत्सानि
द्वितीयाबीभत्सम्बीभत्सेबीभत्सानि
तृतीयाबीभत्सेनबीभत्साभ्याम्बीभत्सैः
चतुर्थीबीभत्सायबीभत्साभ्याम्बीभत्सेभ्यः
पञ्चमीबीभत्सात् / बीभत्साद्बीभत्साभ्याम्बीभत्सेभ्यः
षष्ठीबीभत्सस्यबीभत्सयोःबीभत्सानाम्
सप्तमीबीभत्सेबीभत्सयोःबीभत्सेषु
सम्बोधनहे बीभत्सहे बीभत्सेहे बीभत्सानि

अर्थ: घृणोत्पादक, घिनौना, दुर्गंधयुक्त, भीषण, जुगुप्साजनक
संस्कृत: पर्याय: शृङ्गार, वीर, करुणा, अद्भुत, हास्य

📚 अमरकोश में:
• बीभत्स (१.७.२०) — पर्याय: विकृत
• शृंगार, वीर, करुण, अद्भुत, हास्य, भयानक, बीभत्स और रौद्र (१.७.१८) — पर्याय: शृंगार, वीर, करुण, अद्भुत, हास्य, भयानक, रौद्र

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें