🕉️ 21 November 2026, Saturday · 02:47:46 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

बैल्वमय (पुंलिङ्ग)

बैल्व (बेल के पेड़ का फल) + मय (एक दानव)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबैल्वमयःबैल्वमयौबैल्वमयाः
द्वितीयाबैल्वमयम्बैल्वमयौबैल्वमयान्
तृतीयाबैल्वमयेनबैल्वमयाभ्याम्बैल्वमयैः
चतुर्थीबैल्वमयायबैल्वमयाभ्याम्बैल्वमयेभ्यः
पञ्चमीबैल्वमयात् / बैल्वमयाद्बैल्वमयाभ्याम्बैल्वमयेभ्यः
षष्ठीबैल्वमयस्यबैल्वमययोःबैल्वमयानाम्
सप्तमीबैल्वमयेबैल्वमययोःबैल्वमयेषु
सम्बोधनहे बैल्वमयहे बैल्वमयौहे बैल्वमयाः

अर्थ: बैल्व (बेल के पेड़ का फल) + मय (एक दानव)
English: , Pāṇ. iv, 3, 155 Sch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

बैल्वमय (नपुंसकलिङ्ग)

बैल्व (बेल के पेड़ का फल) + मय (उदा.कनकमय, काष्ठमय)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबैल्वमयम्बैल्वमयेबैल्वमयानि
द्वितीयाबैल्वमयम्बैल्वमयेबैल्वमयानि
तृतीयाबैल्वमयेनबैल्वमयाभ्याम्बैल्वमयैः
चतुर्थीबैल्वमयायबैल्वमयाभ्याम्बैल्वमयेभ्यः
पञ्चमीबैल्वमयात् / बैल्वमयाद्बैल्वमयाभ्याम्बैल्वमयेभ्यः
षष्ठीबैल्वमयस्यबैल्वमययोःबैल्वमयानाम्
सप्तमीबैल्वमयेबैल्वमययोःबैल्वमयेषु
सम्बोधनहे बैल्वमयहे बैल्वमयेहे बैल्वमयानि

अर्थ: बैल्व (बेल के पेड़ का फल) + मय (उदा.कनकमय, काष्ठमय)
English: , Pāṇ. iv, 3, 155 Sch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें