🕉️ 21 November 2026, Saturday · 01:33:09 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ब्राह्म (पुंलिङ्ग)

ब्रह्मा, विधाता या परमात्मा से संबद्ध

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाब्राह्मःब्राह्मौब्राह्माः
द्वितीयाब्राह्मम्ब्राह्मौब्राह्मान्
तृतीयाब्राह्मेणब्राह्माभ्याम्ब्राह्मैः
चतुर्थीब्राह्मायब्राह्माभ्याम्ब्राह्मेभ्यः
पञ्चमीब्राह्मात् / ब्राह्माद्ब्राह्माभ्याम्ब्राह्मेभ्यः
षष्ठीब्राह्मस्यब्राह्मयोःब्राह्माणाम्
सप्तमीब्राह्मेब्राह्मयोःब्राह्मेषु
सम्बोधनहे ब्राह्महे ब्राह्मौहे ब्राह्माः

अर्थ: ब्रह्मा, विधाता या परमात्मा से संबद्ध

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ब्राह्म (नपुंसकलिङ्ग)

ब्रह्मा, विधाता या परमात्मा से संबद्ध

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाब्राह्मम्ब्राह्मेब्राह्माणि
द्वितीयाब्राह्मम्ब्राह्मेब्राह्माणि
तृतीयाब्राह्मेणब्राह्माभ्याम्ब्राह्मैः
चतुर्थीब्राह्मायब्राह्माभ्याम्ब्राह्मेभ्यः
पञ्चमीब्राह्मात् / ब्राह्माद्ब्राह्माभ्याम्ब्राह्मेभ्यः
षष्ठीब्राह्मस्यब्राह्मयोःब्राह्माणाम्
सप्तमीब्राह्मेब्राह्मयोःब्राह्मेषु
सम्बोधनहे ब्राह्महे ब्राह्मेहे ब्राह्माणि

अर्थ: ब्रह्मा, विधाता या परमात्मा से संबद्ध

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें