🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:25:12 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भक्त (पुंलिङ्ग)

पूजक, आराधक, उपासक, पुजारी या दास, स्वामिभक्त नौकर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभक्तःभक्तौभक्ताः
द्वितीयाभक्तम्भक्तौभक्तान्
तृतीयाभक्तेनभक्ताभ्याम्भक्तैः
चतुर्थीभक्तायभक्ताभ्याम्भक्तेभ्यः
पञ्चमीभक्तात् / भक्ताद्भक्ताभ्याम्भक्तेभ्यः
षष्ठीभक्तस्यभक्तयोःभक्तानाम्
सप्तमीभक्तेभक्तयोःभक्तेषु
सम्बोधनहे भक्तहे भक्तौहे भक्ताः

अर्थ: पूजक, आराधक, उपासक, पुजारी या दास, स्वामिभक्त नौकर
संस्कृत: पर्याय: भिस्सा, अन्ध, अन्न, ओदन, दीदिवि

📚 अमरकोश में:
• भात (पका चावल) (२.९.४९) — पर्याय: भिस्सा, अन्धस्, अन्न, ओदन, दीदिवि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

भक्त (नपुंसकलिङ्ग)

हिस्सा, भाग

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभक्तम्भक्तेभक्तानि
द्वितीयाभक्तम्भक्तेभक्तानि
तृतीयाभक्तेनभक्ताभ्याम्भक्तैः
चतुर्थीभक्तायभक्ताभ्याम्भक्तेभ्यः
पञ्चमीभक्तात् / भक्ताद्भक्ताभ्याम्भक्तेभ्यः
षष्ठीभक्तस्यभक्तयोःभक्तानाम्
सप्तमीभक्तेभक्तयोःभक्तेषु
सम्बोधनहे भक्तहे भक्तेहे भक्तानि

अर्थ: हिस्सा, भाग
संस्कृत: पर्याय: भिस्सा, अन्ध, अन्न, ओदन, दीदिवि

📚 अमरकोश में:
• भात (पका चावल) (२.९.४९) — पर्याय: भिस्सा, अन्धस्, अन्न, ओदन, दीदिवि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें