🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:33:45 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भक्ष्य (पुंलिङ्ग)

खाने के योग्य, भोजन के लायक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभक्ष्यःभक्ष्यौभक्ष्याः
द्वितीयाभक्ष्यम्भक्ष्यौभक्ष्यान्
तृतीयाभक्ष्येणभक्ष्याभ्याम्भक्ष्यैः
चतुर्थीभक्ष्यायभक्ष्याभ्याम्भक्ष्येभ्यः
पञ्चमीभक्ष्यात् / भक्ष्याद्भक्ष्याभ्याम्भक्ष्येभ्यः
षष्ठीभक्ष्यस्यभक्ष्ययोःभक्ष्याणाम्
सप्तमीभक्ष्येभक्ष्ययोःभक्ष्येषु
सम्बोधनहे भक्ष्यहे भक्ष्यौहे भक्ष्याः

अर्थ: खाने के योग्य, भोजन के लायक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

भक्ष्य (नपुंसकलिङ्ग)

खाने के योग्य, भोजन के लायक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभक्ष्यम्भक्ष्येभक्ष्याणि
द्वितीयाभक्ष्यम्भक्ष्येभक्ष्याणि
तृतीयाभक्ष्येणभक्ष्याभ्याम्भक्ष्यैः
चतुर्थीभक्ष्यायभक्ष्याभ्याम्भक्ष्येभ्यः
पञ्चमीभक्ष्यात् / भक्ष्याद्भक्ष्याभ्याम्भक्ष्येभ्यः
षष्ठीभक्ष्यस्यभक्ष्ययोःभक्ष्याणाम्
सप्तमीभक्ष्येभक्ष्ययोःभक्ष्येषु
सम्बोधनहे भक्ष्यहे भक्ष्येहे भक्ष्याणि

अर्थ: खाने के योग्य, भोजन के लायक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें