🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:04:19 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भङ्गवत् (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभङ्गवान्भङ्गवन्तौभङ्गवन्तः
द्वितीयाभङ्गवन्तम्भङ्गवन्तौभङ्गवतः
तृतीयाभङ्गवताभङ्गवद्भ्याम्भङ्गवद्भिः
चतुर्थीभङ्गवतेभङ्गवद्भ्याम्भङ्गवद्भ्यः
पञ्चमीभङ्गवतःभङ्गवद्भ्याम्भङ्गवद्भ्यः
षष्ठीभङ्गवतःभङ्गवतोःभङ्गवताम्
सप्तमीभङ्गवतिभङ्गवतोःभङ्गवत्सु
सम्बोधनहे भङ्गवन्हे भङ्गवन्तौहे भङ्गवन्तः

अर्थ: —
English: ‘having folds’ and ‘having waves’, Nāg.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

भङ्गवत् (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभङ्गवत् / भङ्गवद्भङ्गवतीभङ्गवन्ति
द्वितीयाभङ्गवत् / भङ्गवद्भङ्गवतीभङ्गवन्ति
तृतीयाभङ्गवताभङ्गवद्भ्याम्भङ्गवद्भिः
चतुर्थीभङ्गवतेभङ्गवद्भ्याम्भङ्गवद्भ्यः
पञ्चमीभङ्गवतःभङ्गवद्भ्याम्भङ्गवद्भ्यः
षष्ठीभङ्गवतःभङ्गवतोःभङ्गवताम्
सप्तमीभङ्गवतिभङ्गवतोःभङ्गवत्सु
सम्बोधनहे भङ्गवत् / हे भङ्गवद्हे भङ्गवतीहे भङ्गवन्ति

अर्थ: —
English: ‘having folds’ and ‘having waves’, Nāg.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें