🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:19:02 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भङ्गिभूत (पुंलिङ्ग)

भङ्गि (टूटना, हड्डी का टूटना) + भूत (पुत्र, बच्चा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभङ्गिभूतःभङ्गिभूतौभङ्गिभूताः
द्वितीयाभङ्गिभूतम्भङ्गिभूतौभङ्गिभूतान्
तृतीयाभङ्गिभूतेनभङ्गिभूताभ्याम्भङ्गिभूतैः
चतुर्थीभङ्गिभूतायभङ्गिभूताभ्याम्भङ्गिभूतेभ्यः
पञ्चमीभङ्गिभूतात् / भङ्गिभूताद्भङ्गिभूताभ्याम्भङ्गिभूतेभ्यः
षष्ठीभङ्गिभूतस्यभङ्गिभूतयोःभङ्गिभूतानाम्
सप्तमीभङ्गिभूतेभङ्गिभूतयोःभङ्गिभूतेषु
सम्बोधनहे भङ्गिभूतहे भङ्गिभूतौहे भङ्गिभूताः

अर्थ: भङ्गि (टूटना, हड्डी का टूटना) + भूत (पुत्र, बच्चा)
English: (ifc.) having the appearance of, resembling, Bālar.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

भङ्गिभूत (नपुंसकलिङ्ग)

भङ्गि (टूटना, हड्डी का टूटना) + भूत (प्राणी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभङ्गिभूतम्भङ्गिभूतेभङ्गिभूतानि
द्वितीयाभङ्गिभूतम्भङ्गिभूतेभङ्गिभूतानि
तृतीयाभङ्गिभूतेनभङ्गिभूताभ्याम्भङ्गिभूतैः
चतुर्थीभङ्गिभूतायभङ्गिभूताभ्याम्भङ्गिभूतेभ्यः
पञ्चमीभङ्गिभूतात् / भङ्गिभूताद्भङ्गिभूताभ्याम्भङ्गिभूतेभ्यः
षष्ठीभङ्गिभूतस्यभङ्गिभूतयोःभङ्गिभूतानाम्
सप्तमीभङ्गिभूतेभङ्गिभूतयोःभङ्गिभूतेषु
सम्बोधनहे भङ्गिभूतहे भङ्गिभूतेहे भङ्गिभूतानि

अर्थ: भङ्गि (टूटना, हड्डी का टूटना) + भूत (प्राणी)
English: (ifc.) having the appearance of, resembling, Bālar.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬