🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:02:07 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भद्रयव (नपुंसकलिङ्ग)

भद्र (कृपालु, सदय) + यव (प्रजा, और सौभाग्य का सूचक है)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभद्रयवम्भद्रयवेभद्रयवाणि
द्वितीयाभद्रयवम्भद्रयवेभद्रयवाणि
तृतीयाभद्रयवेणभद्रयवाभ्याम्भद्रयवैः
चतुर्थीभद्रयवायभद्रयवाभ्याम्भद्रयवेभ्यः
पञ्चमीभद्रयवात् / भद्रयवाद्भद्रयवाभ्याम्भद्रयवेभ्यः
षष्ठीभद्रयवस्यभद्रयवयोःभद्रयवाणाम्
सप्तमीभद्रयवेभद्रयवयोःभद्रयवेषु
सम्बोधनहे भद्रयवहे भद्रयवेहे भद्रयवाणि

अर्थ: भद्र (कृपालु, सदय) + यव (प्रजा, और सौभाग्य का सूचक है)
संस्कृत: पर्याय: कलिङ्ग, इन्द्रयव
English: the seed of Wrightia Antidysenterica, L.

📚 अमरकोश में:
• कुटज के बीज (२.४.६७) — पर्याय: कलिंग, इन्द्रयव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें