🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:48:49 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भयत्रस्त (पुंलिङ्ग)

भय (खतरा, जोखिम) + त्रस्त (भयभीत, डरा हुआ)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभयत्रस्तःभयत्रस्तौभयत्रस्ताः
द्वितीयाभयत्रस्तम्भयत्रस्तौभयत्रस्तान्
तृतीयाभयत्रस्तेनभयत्रस्ताभ्याम्भयत्रस्तैः
चतुर्थीभयत्रस्तायभयत्रस्ताभ्याम्भयत्रस्तेभ्यः
पञ्चमीभयत्रस्तात् / भयत्रस्ताद्भयत्रस्ताभ्याम्भयत्रस्तेभ्यः
षष्ठीभयत्रस्तस्यभयत्रस्तयोःभयत्रस्तानाम्
सप्तमीभयत्रस्तेभयत्रस्तयोःभयत्रस्तेषु
सम्बोधनहे भयत्रस्तहे भयत्रस्तौहे भयत्रस्ताः

अर्थ: भय (खतरा, जोखिम) + त्रस्त (भयभीत, डरा हुआ)
English: trembling with fear, frightened, Pañcat.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

भयत्रस्त (नपुंसकलिङ्ग)

भय (खतरा, जोखिम) + त्रस्त (भयभीत, डरा हुआ)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभयत्रस्तम्भयत्रस्तेभयत्रस्तानि
द्वितीयाभयत्रस्तम्भयत्रस्तेभयत्रस्तानि
तृतीयाभयत्रस्तेनभयत्रस्ताभ्याम्भयत्रस्तैः
चतुर्थीभयत्रस्तायभयत्रस्ताभ्याम्भयत्रस्तेभ्यः
पञ्चमीभयत्रस्तात् / भयत्रस्ताद्भयत्रस्ताभ्याम्भयत्रस्तेभ्यः
षष्ठीभयत्रस्तस्यभयत्रस्तयोःभयत्रस्तानाम्
सप्तमीभयत्रस्तेभयत्रस्तयोःभयत्रस्तेषु
सम्बोधनहे भयत्रस्तहे भयत्रस्तेहे भयत्रस्तानि

अर्थ: भय (खतरा, जोखिम) + त्रस्त (भयभीत, डरा हुआ)
English: trembling with fear, frightened, Pañcat.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬