🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:15:48 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भरण्य (नपुंसकलिङ्ग)

लालन-पालन करने वाला, सहारा देने वाला, पालन-पोषण करने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभरण्यम्भरण्येभरण्यानि
द्वितीयाभरण्यम्भरण्येभरण्यानि
तृतीयाभरण्येनभरण्याभ्याम्भरण्यैः
चतुर्थीभरण्यायभरण्याभ्याम्भरण्येभ्यः
पञ्चमीभरण्यात् / भरण्याद्भरण्याभ्याम्भरण्येभ्यः
षष्ठीभरण्यस्यभरण्ययोःभरण्यानाम्
सप्तमीभरण्येभरण्ययोःभरण्येषु
सम्बोधनहे भरण्यहे भरण्येहे भरण्यानि

अर्थ: लालन-पालन करने वाला, सहारा देने वाला, पालन-पोषण करने वाला
संस्कृत: पर्याय: कर्मण्या, विधा, भृत्या, भृति, भर्मन्

📚 अमरकोश में:
• वेतन के और नाम (२.१०.३९) — पर्याय: भरण, मूल्य, निर्वेश, पण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें