🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:47:33 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भरत (पुंलिङ्ग)

शकुन्तला और दुष्यन्त का पुत्र जो चक्रवर्ती राजा था। इसीके नाम पर इस देश का नाम भारतवर्ष है। यह कौरव और पांडवों का दूरवर्ती पूर्वपुरुष था

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभरतःभरतौभरताः
द्वितीयाभरतम्भरतौभरतान्
तृतीयाभरतेनभरताभ्याम्भरतैः
चतुर्थीभरतायभरताभ्याम्भरतेभ्यः
पञ्चमीभरतात् / भरताद्भरताभ्याम्भरतेभ्यः
षष्ठीभरतस्यभरतयोःभरतानाम्
सप्तमीभरतेभरतयोःभरतेषु
सम्बोधनहे भरतहे भरतौहे भरताः

अर्थ: शकुन्तला और दुष्यन्त का पुत्र जो चक्रवर्ती राजा था। इसीके नाम पर इस देश का नाम भारतवर्ष है। यह कौरव और पांडवों का दूरवर्ती पूर्वपुरुष था
संस्कृत: पर्याय: शैलालिन्, शैलूष, जायाजीव, कृशाश्विन्, नट

📚 अमरकोश में:
• अभिनेता (२.१०.१२) — पर्याय: शैलाली, शैलूष, जायाजीव, कृशाश्वी, नट

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें