🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:01:57 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भरतवर्ष (पुंलिङ्ग)

भरत का देश अर्थात् भारत

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभरतवर्षःभरतवर्षौभरतवर्षाः
द्वितीयाभरतवर्षम्भरतवर्षौभरतवर्षान्
तृतीयाभरतवर्षेणभरतवर्षाभ्याम्भरतवर्षैः
चतुर्थीभरतवर्षायभरतवर्षाभ्याम्भरतवर्षेभ्यः
पञ्चमीभरतवर्षात् / भरतवर्षाद्भरतवर्षाभ्याम्भरतवर्षेभ्यः
षष्ठीभरतवर्षस्यभरतवर्षयोःभरतवर्षाणाम्
सप्तमीभरतवर्षेभरतवर्षयोःभरतवर्षेषु
सम्बोधनहे भरतवर्षहे भरतवर्षौहे भरतवर्षाः

अर्थ: भरत का देश अर्थात् भारत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

भरतवर्ष (नपुंसकलिङ्ग)

भरत का देश अर्थात् भारत

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभरतवर्षम्भरतवर्षेभरतवर्षाणि
द्वितीयाभरतवर्षम्भरतवर्षेभरतवर्षाणि
तृतीयाभरतवर्षेणभरतवर्षाभ्याम्भरतवर्षैः
चतुर्थीभरतवर्षायभरतवर्षाभ्याम्भरतवर्षेभ्यः
पञ्चमीभरतवर्षात् / भरतवर्षाद्भरतवर्षाभ्याम्भरतवर्षेभ्यः
षष्ठीभरतवर्षस्यभरतवर्षयोःभरतवर्षाणाम्
सप्तमीभरतवर्षेभरतवर्षयोःभरतवर्षेषु
सम्बोधनहे भरतवर्षहे भरतवर्षेहे भरतवर्षाणि

अर्थ: भरत का देश अर्थात् भारत
English: ‘country of Bh°’, a N. of India (= भारत-व्°), L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें