🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:18:46 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भर्म (नपुंसकलिङ्ग)

मजदूरी, भाड़ा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभर्मम्भर्मेभर्माणि
द्वितीयाभर्मम्भर्मेभर्माणि
तृतीयाभर्मेणभर्माभ्याम्भर्मैः
चतुर्थीभर्मायभर्माभ्याम्भर्मेभ्यः
पञ्चमीभर्मात् / भर्माद्भर्माभ्याम्भर्मेभ्यः
षष्ठीभर्मस्यभर्मयोःभर्माणाम्
सप्तमीभर्मेभर्मयोःभर्मेषु
सम्बोधनहे भर्महे भर्मेहे भर्माणि

अर्थ: मजदूरी, भाड़ा

📚 अमरकोश में:
• वेतन (२.१०.३८) — पर्याय: कर्मण्या, विधा, भृत्या, भृति, वेतन
• सोने के नाम (२.९.९४) — पर्याय: स्वर्ण, सुवर्ण, कनक, हिरण्य, हेम, हाटक, तपनीय, शातकुम्भ, गांगेय, कर्बुर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें