🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:20:12 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भर्मन् (नपुंसकलिङ्ग)

सहारा, संधारण, पालन-पोषण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभर्मभर्मणीभर्माणि
द्वितीयाभर्मभर्मणीभर्माणि
तृतीयाभर्मणाभर्मभ्याम्भर्मभिः
चतुर्थीभर्मणेभर्मभ्याम्भर्मभ्यः
पञ्चमीभर्मणःभर्मभ्याम्भर्मभ्यः
षष्ठीभर्मणःभर्मणोःभर्मणाम्
सप्तमीभर्मणिभर्मणोःभर्मसु
सम्बोधनहे भर्मन् / हे भर्महे भर्मणीहे भर्माणि

अर्थ: सहारा, संधारण, पालन-पोषण
संस्कृत: पर्याय: स्वर्ण, सुवर्ण, कनक, हिरण्य, हेमन्

📚 अमरकोश में:
• वेतन (२.१०.३८) — पर्याय: कर्मण्या, विधा, भृत्या, भृति, वेतन
• सोने के नाम (२.९.९४) — पर्याय: स्वर्ण, सुवर्ण, कनक, हिरण्य, हेम, हाटक, तपनीय, शातकुम्भ, गांगेय, कर्बुर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें