🕉️ 23 November 2026, Monday · 02:50:50 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भवदन्त्य (पुंलिङ्ग)

भव (होना, होने की स्थिति) + दन्त्य (दन्तस्थानीय वर्ण)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभवदन्त्यःभवदन्त्यौभवदन्त्याः
द्वितीयाभवदन्त्यम्भवदन्त्यौभवदन्त्यान्
तृतीयाभवदन्त्येनभवदन्त्याभ्याम्भवदन्त्यैः
चतुर्थीभवदन्त्यायभवदन्त्याभ्याम्भवदन्त्येभ्यः
पञ्चमीभवदन्त्यात् / भवदन्त्याद्भवदन्त्याभ्याम्भवदन्त्येभ्यः
षष्ठीभवदन्त्यस्यभवदन्त्ययोःभवदन्त्यानाम्
सप्तमीभवदन्त्येभवदन्त्ययोःभवदन्त्येषु
सम्बोधनहे भवदन्त्यहे भवदन्त्यौहे भवदन्त्याः

अर्थ: भव (होना, होने की स्थिति) + दन्त्य (दन्तस्थानीय वर्ण)
English: having भवत् at the end, PārGṛ.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

भवदन्त्य (नपुंसकलिङ्ग)

भव (होना, होने की स्थिति) + दन्त्य (दाँतों से सम्बद्ध)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभवदन्त्यम्भवदन्त्येभवदन्त्यानि
द्वितीयाभवदन्त्यम्भवदन्त्येभवदन्त्यानि
तृतीयाभवदन्त्येनभवदन्त्याभ्याम्भवदन्त्यैः
चतुर्थीभवदन्त्यायभवदन्त्याभ्याम्भवदन्त्येभ्यः
पञ्चमीभवदन्त्यात् / भवदन्त्याद्भवदन्त्याभ्याम्भवदन्त्येभ्यः
षष्ठीभवदन्त्यस्यभवदन्त्ययोःभवदन्त्यानाम्
सप्तमीभवदन्त्येभवदन्त्ययोःभवदन्त्येषु
सम्बोधनहे भवदन्त्यहे भवदन्त्येहे भवदन्त्यानि

अर्थ: भव (होना, होने की स्थिति) + दन्त्य (दाँतों से सम्बद्ध)
English: having भवत् at the end, PārGṛ.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬