🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:17:36 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भवनीय (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभवनीयःभवनीयौभवनीयाः
द्वितीयाभवनीयम्भवनीयौभवनीयान्
तृतीयाभवनीयेनभवनीयाभ्याम्भवनीयैः
चतुर्थीभवनीयायभवनीयाभ्याम्भवनीयेभ्यः
पञ्चमीभवनीयात् / भवनीयाद्भवनीयाभ्याम्भवनीयेभ्यः
षष्ठीभवनीयस्यभवनीययोःभवनीयानाम्
सप्तमीभवनीयेभवनीययोःभवनीयेषु
सम्बोधनहे भवनीयहे भवनीयौहे भवनीयाः

अर्थ: —
English: to be about to become or be or happen (युष्माभिर् एतद् भवनीयं च नान्यथा, ‘and you must not let this be otherwi

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

भवनीय (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभवनीयम्भवनीयेभवनीयानि
द्वितीयाभवनीयम्भवनीयेभवनीयानि
तृतीयाभवनीयेनभवनीयाभ्याम्भवनीयैः
चतुर्थीभवनीयायभवनीयाभ्याम्भवनीयेभ्यः
पञ्चमीभवनीयात् / भवनीयाद्भवनीयाभ्याम्भवनीयेभ्यः
षष्ठीभवनीयस्यभवनीययोःभवनीयानाम्
सप्तमीभवनीयेभवनीययोःभवनीयेषु
सम्बोधनहे भवनीयहे भवनीयेहे भवनीयानि

अर्थ: —
English: to be about to become or be or happen (युष्माभिर् एतद् भवनीयं च नान्यथा, ‘and you must not let this be otherwi

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें