🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:10:46 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भवाभीष्ट (पुंलिङ्ग)

भव (होना, होने की स्थिति) + अभीष्ट (प्रियतम)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभवाभीष्टःभवाभीष्टौभवाभीष्टाः
द्वितीयाभवाभीष्टम्भवाभीष्टौभवाभीष्टान्
तृतीयाभवाभीष्टेनभवाभीष्टाभ्याम्भवाभीष्टैः
चतुर्थीभवाभीष्टायभवाभीष्टाभ्याम्भवाभीष्टेभ्यः
पञ्चमीभवाभीष्टात् / भवाभीष्टाद्भवाभीष्टाभ्याम्भवाभीष्टेभ्यः
षष्ठीभवाभीष्टस्यभवाभीष्टयोःभवाभीष्टानाम्
सप्तमीभवाभीष्टेभवाभीष्टयोःभवाभीष्टेषु
सम्बोधनहे भवाभीष्टहे भवाभीष्टौहे भवाभीष्टाः

अर्थ: भव (होना, होने की स्थिति) + अभीष्ट (प्रियतम)
English: ‘dear to Śiva’, bdellium, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬