🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:59:44 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भवितृ (पुंलिङ्ग)

होने वाला, भावी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभविताभवितारौभवितारः
द्वितीयाभवितारम्भवितारौभवितॄन्
तृतीयाभवित्राभवितृभ्याम्भवितृभिः
चतुर्थीभवित्रेभवितृभ्याम्भवितृभ्यः
पञ्चमीभवितुःभवितृभ्याम्भवितृभ्यः
षष्ठीभवितुःभवित्रोःभवितॄणाम्
सप्तमीभवितरिभवित्रोःभवितृषु
सम्बोधनहे भवितःहे भवितारौहे भवितारः

अर्थ: होने वाला, भावी
संस्कृत: पर्याय: भूष्णु, भविष्णु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

भवितृ (स्त्रीलिङ्ग)

होने वाला, भावी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभविताभवितरौभवितरः
द्वितीयाभवितरम्भवितरौभवितॄः
तृतीयाभवित्राभवितृभ्याम्भवितृभिः
चतुर्थीभवित्रेभवितृभ्याम्भवितृभ्यः
पञ्चमीभवितुःभवितृभ्याम्भवितृभ्यः
षष्ठीभवितुःभवित्रोःभवितॄणाम्
सप्तमीभवितरिभवित्रोःभवितृषु
सम्बोधनहे भवितःहे भवितरौहे भवितरः

अर्थ: होने वाला, भावी
संस्कृत: पर्याय: भूष्णु, भविष्णु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

भवितृ (नपुंसकलिङ्ग)

होने वाला, भावी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभवितृभवितृणीभवितॄणि
द्वितीयाभवितृभवितृणीभवितॄणि
तृतीयाभवितृणा / भवित्राभवितृभ्याम्भवितृभिः
चतुर्थीभवितृणे / भवित्रेभवितृभ्याम्भवितृभ्यः
पञ्चमीभवितृणः / भवितुःभवितृभ्याम्भवितृभ्यः
षष्ठीभवितृणः / भवितुःभवितृणोः / भवित्रोःभवितॄणाम्
सप्तमीभवितृणि / भवितरिभवितृणोः / भवित्रोःभवितृषु
सम्बोधनहे भवितृ / हे भवितःहे भवितृणीहे भवितॄणि

अर्थ: होने वाला, भावी
संस्कृत: पर्याय: भूष्णु, भविष्णु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें