🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:51:30 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भविष्णु (पुंलिङ्ग)

होने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभविष्णुःभविष्णूभविष्णवः
द्वितीयाभविष्णुम्भविष्णूभविष्णून्
तृतीयाभविष्णुनाभविष्णुभ्याम्भविष्णुभिः
चतुर्थीभविष्णवेभविष्णुभ्याम्भविष्णुभ्यः
पञ्चमीभविष्णोःभविष्णुभ्याम्भविष्णुभ्यः
षष्ठीभविष्णोःभविष्ण्वोःभविष्णूनाम्
सप्तमीभविष्णौभविष्ण्वोःभविष्णुषु
सम्बोधनहे भविष्णोहे भविष्णूहे भविष्णवः

अर्थ: होने वाला
संस्कृत: पर्याय: भूष्णु, भवितृ

📚 अमरकोश में:
• होने वाला (३.१.२९) — पर्याय: भूष्णु, भविता

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

भविष्णु (स्त्रीलिङ्ग)

होने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभविष्णुःभविष्णूभविष्णवः
द्वितीयाभविष्णुम्भविष्णूभविष्णूः
तृतीयाभविष्ण्वाभविष्णुभ्याम्भविष्णुभिः
चतुर्थीभविष्णवे / भविष्ण्वैभविष्णुभ्याम्भविष्णुभ्यः
पञ्चमीभविष्णोः / भविष्ण्वाःभविष्णुभ्याम्भविष्णुभ्यः
षष्ठीभविष्णोः / भविष्ण्वाःभविष्ण्वोःभविष्णूनाम्
सप्तमीभविष्णौ / भविष्ण्वाम्भविष्ण्वोःभविष्णुषु
सम्बोधनहे भविष्णोहे भविष्णूहे भविष्णवः

अर्थ: होने वाला
संस्कृत: पर्याय: भूष्णु, भवितृ

📚 अमरकोश में:
• होने वाला (३.१.२९) — पर्याय: भूष्णु, भविता

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

भविष्णु (नपुंसकलिङ्ग)

होने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभविष्णुभविष्णुनीभविष्णूनि
द्वितीयाभविष्णुभविष्णुनीभविष्णूनि
तृतीयाभविष्णुनाभविष्णुभ्याम्भविष्णुभिः
चतुर्थीभविष्णुने / भविष्णवेभविष्णुभ्याम्भविष्णुभ्यः
पञ्चमीभविष्णुनः / भविष्णोःभविष्णुभ्याम्भविष्णुभ्यः
षष्ठीभविष्णुनः / भविष्णोःभविष्णुनोः / भविष्ण्वोःभविष्णूनाम्
सप्तमीभविष्णुनि / भविष्णौभविष्णुनोः / भविष्ण्वोःभविष्णुषु
सम्बोधनहे भविष्णु / हे भविष्णोहे भविष्णुनीहे भविष्णूनि

अर्थ: होने वाला
संस्कृत: पर्याय: भूष्णु, भवितृ

📚 अमरकोश में:
• होने वाला (३.१.२९) — पर्याय: भूष्णु, भविता

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬