🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:49:53 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भावज्ञ (पुंलिङ्ग)

भाव (भावना, संवेग) + ज्ञ (चैतन्य विशिष्ट आत्मा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभावज्ञःभावज्ञौभावज्ञाः
द्वितीयाभावज्ञम्भावज्ञौभावज्ञान्
तृतीयाभावज्ञेनभावज्ञाभ्याम्भावज्ञैः
चतुर्थीभावज्ञायभावज्ञाभ्याम्भावज्ञेभ्यः
पञ्चमीभावज्ञात् / भावज्ञाद्भावज्ञाभ्याम्भावज्ञेभ्यः
षष्ठीभावज्ञस्यभावज्ञयोःभावज्ञानाम्
सप्तमीभावज्ञेभावज्ञयोःभावज्ञेषु
सम्बोधनहे भावज्ञहे भावज्ञौहे भावज्ञाः

अर्थ: भाव (भावना, संवेग) + ज्ञ (चैतन्य विशिष्ट आत्मा)
English: knowing the heart, MW.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

भावज्ञ (नपुंसकलिङ्ग)

भाव (भावना, संवेग) + ज्ञ (जानने वाला, परिचित कार्यज्ञ)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभावज्ञम्भावज्ञेभावज्ञानि
द्वितीयाभावज्ञम्भावज्ञेभावज्ञानि
तृतीयाभावज्ञेनभावज्ञाभ्याम्भावज्ञैः
चतुर्थीभावज्ञायभावज्ञाभ्याम्भावज्ञेभ्यः
पञ्चमीभावज्ञात् / भावज्ञाद्भावज्ञाभ्याम्भावज्ञेभ्यः
षष्ठीभावज्ञस्यभावज्ञयोःभावज्ञानाम्
सप्तमीभावज्ञेभावज्ञयोःभावज्ञेषु
सम्बोधनहे भावज्ञहे भावज्ञेहे भावज्ञानि

अर्थ: भाव (भावना, संवेग) + ज्ञ (जानने वाला, परिचित कार्यज्ञ)
English: knowing the heart, MW.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें