🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:43:28 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भाव्यत्व (नपुंसकलिङ्ग)

भाव्य (होनेवाला, घटित होनेवाला) + त्व (भिन्न)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभाव्यत्वम्भाव्यत्वेभाव्यत्वानि
द्वितीयाभाव्यत्वम्भाव्यत्वेभाव्यत्वानि
तृतीयाभाव्यत्वेनभाव्यत्वाभ्याम्भाव्यत्वैः
चतुर्थीभाव्यत्वायभाव्यत्वाभ्याम्भाव्यत्वेभ्यः
पञ्चमीभाव्यत्वात् / भाव्यत्वाद्भाव्यत्वाभ्याम्भाव्यत्वेभ्यः
षष्ठीभाव्यत्वस्यभाव्यत्वयोःभाव्यत्वानाम्
सप्तमीभाव्यत्वेभाव्यत्वयोःभाव्यत्वेषु
सम्बोधनहे भाव्यत्वहे भाव्यत्वेहे भाव्यत्वानि

अर्थ: भाव्य (होनेवाला, घटित होनेवाला) + त्व (भिन्न)
English: the state of being about to happen, futurity, KātyŚr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬