🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:13:22 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भिदक (पुंलिङ्ग)

तलवार

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभिदकःभिदकौभिदकाः
द्वितीयाभिदकम्भिदकौभिदकान्
तृतीयाभिदकेनभिदकाभ्याम्भिदकैः
चतुर्थीभिदकायभिदकाभ्याम्भिदकेभ्यः
पञ्चमीभिदकात् / भिदकाद्भिदकाभ्याम्भिदकेभ्यः
षष्ठीभिदकस्यभिदकयोःभिदकानाम्
सप्तमीभिदकेभिदकयोःभिदकेषु
सम्बोधनहे भिदकहे भिदकौहे भिदकाः

अर्थ: तलवार

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

भिदक (नपुंसकलिङ्ग)

हीरा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभिदकम्भिदकेभिदकानि
द्वितीयाभिदकम्भिदकेभिदकानि / भिदानि
तृतीयाभिदकेन / भिद्नाभिदकाभ्याम् / भिदभ्याम्भिदकैः / भिदभिः
चतुर्थीभिदकाय / भिद्नेभिदकाभ्याम् / भिदभ्याम्भिदकेभ्यः / भिदभ्यः
पञ्चमीभिदकात् / भिदकाद् / भिद्नःभिदकाभ्याम् / भिदभ्याम्भिदकेभ्यः / भिदभ्यः
षष्ठीभिदकस्य / भिद्नःभिदकयोः / भिद्नोःभिदकानाम् / भिद्नाम्
सप्तमीभिदके / भिदनि / भिद्निभिदकयोः / भिद्नोःभिदकेषु / भिदसु
सम्बोधनहे भिदकहे भिदकेहे भिदकानि

अर्थ: हीरा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें