🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:41:38 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भीष्म (पुंलिङ्ग)

भयानक, डरावना, भीषण, कराल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभीष्मःभीष्मौभीष्माः
द्वितीयाभीष्मम्भीष्मौभीष्मान्
तृतीयाभीष्मेणभीष्माभ्याम्भीष्मैः
चतुर्थीभीष्मायभीष्माभ्याम्भीष्मेभ्यः
पञ्चमीभीष्मात् / भीष्माद्भीष्माभ्याम्भीष्मेभ्यः
षष्ठीभीष्मस्यभीष्मयोःभीष्माणाम्
सप्तमीभीष्मेभीष्मयोःभीष्मेषु
सम्बोधनहे भीष्महे भीष्मौहे भीष्माः

अर्थ: भयानक, डरावना, भीषण, कराल
संस्कृत: पर्याय: भैरव, दारुण, भीषण, घोर, भीम

📚 अमरकोश में:
• भयानक के और नाम (१.७.२१) — पर्याय: दारुण, भीषण, घोर, भीम, भयानक, भयंकर, प्रतिभय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

भीष्म (नपुंसकलिङ्ग)

भयानक, डरावना, भीषण, कराल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभीष्मम्भीष्मेभीष्माणि
द्वितीयाभीष्मम्भीष्मेभीष्माणि
तृतीयाभीष्मेणभीष्माभ्याम्भीष्मैः
चतुर्थीभीष्मायभीष्माभ्याम्भीष्मेभ्यः
पञ्चमीभीष्मात् / भीष्माद्भीष्माभ्याम्भीष्मेभ्यः
षष्ठीभीष्मस्यभीष्मयोःभीष्माणाम्
सप्तमीभीष्मेभीष्मयोःभीष्मेषु
सम्बोधनहे भीष्महे भीष्मेहे भीष्माणि

अर्थ: भयानक, डरावना, भीषण, कराल
संस्कृत: पर्याय: भैरव, दारुण, भीषण, घोर, भीम

📚 अमरकोश में:
• भयानक के और नाम (१.७.२१) — पर्याय: दारुण, भीषण, घोर, भीम, भयानक, भयंकर, प्रतिभय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें