🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:00:06 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भुजिष्य (पुंलिङ्ग)

दास, नौकर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभुजिष्यःभुजिष्यौभुजिष्याः
द्वितीयाभुजिष्यम्भुजिष्यौभुजिष्यान्
तृतीयाभुजिष्येणभुजिष्याभ्याम्भुजिष्यैः
चतुर्थीभुजिष्यायभुजिष्याभ्याम्भुजिष्येभ्यः
पञ्चमीभुजिष्यात् / भुजिष्याद्भुजिष्याभ्याम्भुजिष्येभ्यः
षष्ठीभुजिष्यस्यभुजिष्ययोःभुजिष्याणाम्
सप्तमीभुजिष्येभुजिष्ययोःभुजिष्येषु
सम्बोधनहे भुजिष्यहे भुजिष्यौहे भुजिष्याः

अर्थ: दास, नौकर
संस्कृत: पर्याय: भृत्य, दासेर, दासेय, दास, गोप्यक

📚 अमरकोश में:
• सेवक (२.१०.१७) — पर्याय: भृत्य, दासेर, दासेय, दास, गोप्यक, चेटक, नियोज्य, किंकर, प्रैष्य, परिचारक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

भुजिष्य (नपुंसकलिङ्ग)

दास, नौकर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभुजिष्यम्भुजिष्येभुजिष्याणि
द्वितीयाभुजिष्यम्भुजिष्येभुजिष्याणि
तृतीयाभुजिष्येणभुजिष्याभ्याम्भुजिष्यैः
चतुर्थीभुजिष्यायभुजिष्याभ्याम्भुजिष्येभ्यः
पञ्चमीभुजिष्यात् / भुजिष्याद्भुजिष्याभ्याम्भुजिष्येभ्यः
षष्ठीभुजिष्यस्यभुजिष्ययोःभुजिष्याणाम्
सप्तमीभुजिष्येभुजिष्ययोःभुजिष्येषु
सम्बोधनहे भुजिष्यहे भुजिष्येहे भुजिष्याणि

अर्थ: दास, नौकर
संस्कृत: पर्याय: भृत्य, दासेर, दासेय, दास, गोप्यक

📚 अमरकोश में:
• सेवक (२.१०.१७) — पर्याय: भृत्य, दासेर, दासेय, दास, गोप्यक, चेटक, नियोज्य, किंकर, प्रैष्य, परिचारक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें