🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:26:05 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भुवनसद् (पुंलिङ्ग)

भुवन (संसार, त्रिभुवन) + सद् (सभा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभुवनसद् / भुवनसत्भुवनसदौभुवनसदः
द्वितीयाभुवनसदम्भुवनसदौभुवनसदः
तृतीयाभुवनसदाभुवनसद्भ्याम्भुवनसद्भिः
चतुर्थीभुवनसदेभुवनसद्भ्याम्भुवनसद्भ्यः
पञ्चमीभुवनसदःभुवनसद्भ्याम्भुवनसद्भ्यः
षष्ठीभुवनसदःभुवनसदोःभुवनसदाम्
सप्तमीभुवनसदिभुवनसदोःभुवनसत्सु
सम्बोधनहे भुवनसद् / हे भुवनसत्हे भुवनसदौहे भुवनसदः

अर्थ: भुवन (संसार, त्रिभुवन) + सद् (सभा)
English: reposing or situated in the w°, TS.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

भुवनसद् (नपुंसकलिङ्ग)

भुवन (संसार, त्रिभुवन) + सद् (सभा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभुवनसद् / भुवनसत्भुवनसदीभुवनसन्दि
द्वितीयाभुवनसद् / भुवनसत्भुवनसदीभुवनसन्दि
तृतीयाभुवनसदाभुवनसद्भ्याम्भुवनसद्भिः
चतुर्थीभुवनसदेभुवनसद्भ्याम्भुवनसद्भ्यः
पञ्चमीभुवनसदःभुवनसद्भ्याम्भुवनसद्भ्यः
षष्ठीभुवनसदःभुवनसदोःभुवनसदाम्
सप्तमीभुवनसदिभुवनसदोःभुवनसत्सु
सम्बोधनहे भुवनसद् / हे भुवनसत्हे भुवनसदीहे भुवनसन्दि

अर्थ: भुवन (संसार, त्रिभुवन) + सद् (सभा)
English: reposing or situated in the w°, TS.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬