🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:20:57 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भूतकोटि (पुंलिङ्ग)

निरपेक्ष, शून्यता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभूतकोटिःभूतकोटीभूतकोटयः
द्वितीयाभूतकोटिम्भूतकोटीभूतकोटीन्
तृतीयाभूतकोटिनाभूतकोटिभ्याम्भूतकोटिभिः
चतुर्थीभूतकोटयेभूतकोटिभ्याम्भूतकोटिभ्यः
पञ्चमीभूतकोटेःभूतकोटिभ्याम्भूतकोटिभ्यः
षष्ठीभूतकोटेःभूतकोट्योःभूतकोटीनाम्
सप्तमीभूतकोटौभूतकोट्योःभूतकोटिषु
सम्बोधनहे भूतकोटेहे भूतकोटीहे भूतकोटयः

अर्थ: निरपेक्ष, शून्यता

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

भूतकोटि (स्त्रीलिङ्ग)

निरपेक्ष, शून्यता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभूतकोटिःभूतकोटीभूतकोटयः
द्वितीयाभूतकोटिम्भूतकोटीभूतकोटीः
तृतीयाभूतकोट्याभूतकोटिभ्याम्भूतकोटिभिः
चतुर्थीभूतकोटये / भूतकोट्यैभूतकोटिभ्याम्भूतकोटिभ्यः
पञ्चमीभूतकोटेः / भूतकोट्याःभूतकोटिभ्याम्भूतकोटिभ्यः
षष्ठीभूतकोटेः / भूतकोट्याःभूतकोट्योःभूतकोटीनाम्
सप्तमीभूतकोटौ / भूतकोट्याम्भूतकोट्योःभूतकोटिषु
सम्बोधनहे भूतकोटेहे भूतकोटीहे भूतकोटयः

अर्थ: निरपेक्ष, शून्यता
English: ‘the highest culminating point for all beings’, absolute non-entity (= शून्य-ता), Buddh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें