🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:46:46 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भूतारब्ध (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभूतारब्धःभूतारब्धौभूतारब्धाः
द्वितीयाभूतारब्धम्भूतारब्धौभूतारब्धान्
तृतीयाभूतारब्धेनभूतारब्धाभ्याम्भूतारब्धैः
चतुर्थीभूतारब्धायभूतारब्धाभ्याम्भूतारब्धेभ्यः
पञ्चमीभूतारब्धात् / भूतारब्धाद्भूतारब्धाभ्याम्भूतारब्धेभ्यः
षष्ठीभूतारब्धस्यभूतारब्धयोःभूतारब्धानाम्
सप्तमीभूतारब्धेभूतारब्धयोःभूतारब्धेषु
सम्बोधनहे भूतारब्धहे भूतारब्धौहे भूतारब्धाः

अर्थ: —
English: formed from the elements

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

भूतारब्ध (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभूतारब्धम्भूतारब्धेभूतारब्धानि
द्वितीयाभूतारब्धम्भूतारब्धेभूतारब्धानि
तृतीयाभूतारब्धेनभूतारब्धाभ्याम्भूतारब्धैः
चतुर्थीभूतारब्धायभूतारब्धाभ्याम्भूतारब्धेभ्यः
पञ्चमीभूतारब्धात् / भूतारब्धाद्भूतारब्धाभ्याम्भूतारब्धेभ्यः
षष्ठीभूतारब्धस्यभूतारब्धयोःभूतारब्धानाम्
सप्तमीभूतारब्धेभूतारब्धयोःभूतारब्धेषु
सम्बोधनहे भूतारब्धहे भूतारब्धेहे भूतारब्धानि

अर्थ: —
English: formed from the elements

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬