🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:15:14 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भूति (स्त्रीलिङ्ग)

होना, अस्तित्व

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभूतिःभूतीभूतयः
द्वितीयाभूतिम्भूतीभूतीः
तृतीयाभूत्याभूतिभ्याम्भूतिभिः
चतुर्थीभूतये / भूत्यैभूतिभ्याम्भूतिभ्यः
पञ्चमीभूतेः / भूत्याःभूतिभ्याम्भूतिभ्यः
षष्ठीभूतेः / भूत्याःभूत्योःभूतीनाम्
सप्तमीभूतौ / भूत्याम्भूत्योःभूतिषु
सम्बोधनहे भूतेहे भूतीहे भूतयः

अर्थ: होना, अस्तित्व
संस्कृत: पर्याय: विभूति, ऐश्वर्य

📚 अमरकोश में:
• राख के नाम (१.१.६९) — पर्याय: भसित, भस्म
• विभूति, भूति और ऐश्वर्य (१.१.४४) — पर्याय: विभूति, ऐश्वर्य, अणिमा, महिमा, गरिमा, लघिमा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

भूति (पुंलिङ्ग)

शिव का विशेषण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभूतिःभूतीभूतयः
द्वितीयाभूतिम्भूतीभूतीन्
तृतीयाभूतिनाभूतिभ्याम्भूतिभिः
चतुर्थीभूतयेभूतिभ्याम्भूतिभ्यः
पञ्चमीभूतेःभूतिभ्याम्भूतिभ्यः
षष्ठीभूतेःभूत्योःभूतीनाम्
सप्तमीभूतौभूत्योःभूतिषु
सम्बोधनहे भूतेहे भूतीहे भूतयः

अर्थ: शिव का विशेषण
संस्कृत: पर्याय: विभूति, ऐश्वर्य

📚 अमरकोश में:
• राख के नाम (१.१.६९) — पर्याय: भसित, भस्म
• विभूति, भूति और ऐश्वर्य (१.१.४४) — पर्याय: विभूति, ऐश्वर्य, अणिमा, महिमा, गरिमा, लघिमा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें